Auteur: Valérie Vandenabeele
Bronnen: VILT, ILVO
Koolstofopslag is cruciaal in de strijd tegen klimaatopwarming en het behoud van biodiversiteit. Door CO2 uit de atmosfeer te halen en op te slaan in bodems en houtige biomassa, draagt koolstoflandbouw niet alleen bij aan de vermindering van broeikasgassen, maar verbetert het ook de bodemvruchtbaarheid en -gezondheid. Dit resulteert in een hoger waterbergend vermogen, grotere weerbaarheid tegen erosie en een positieve impact op de biodiversiteit. Effectieve koolstofopslag helpt om de temperatuurstijging te beperken en zorgt voor veerkrachtigere ecosystemen. Private grondeigenaars kunnen door toepassing van koolstoflandbouw een actieve rol spelen in deze milieu-inspanningen en zo tegelijkertijd hun land productiever en duurzamer maken.
Wat is koolstoflandbouw?
Koolstoflandbouw, of carbon farming, is een innovatieve landbouwpraktijk die zich richt op het verhogen van de opname en opslag van koolstof (C) in de bodem en houtige biomassa. Door CO2 uit de lucht te halen en langdurig op te slaan, draagt koolstofland bouw bij aan de vermindering van broei kasgassen en verbetert het tegelijkertijd de bodemvruchtbaarheid en -gezondheid. Dit resulteert in een hoger waterbergend ver mogen, grotere weerbaarheid tegen erosie en een positieve impact op de biodiversiteit.
"Graslanden kunnen ook koolstof vastleggen, mits er geen overbegrazing plaatsvindt."
Technieken zoals bodembedekkingsgewassen, gewasrotaties met meerjarige gewassen, intensief wortelende gewassen, het toepassen van compost of mulch, en agroforestry (het integreren van bomen en struiken op landbouwpercelen) zijn effectieve methoden om koolstof in de bodem vast te houden. Graslanden kunnen ook koolstof vastleggen, mits er geen overbegrazing plaatsvindt.
Erkenning en beleid
Koolstoflandbouw is al vaak opgenomen in internationale verdragen en overeenkomsten om broeikasgasemissies te reduceren en klimaatverandering tegen te gaan. In het Akkoord van Parijs, dat tot doel heeft de wereldwijde temperatuurstijging te beperken tot 1,5 °C, worden landen aangemoedigd om koolstofopslag bevorderende landbouwpraktijken te implementeren als onderdeel van hun nationale klimaatactieplannen. De Europese Unie streeft naar koolstof neutraliteit tegen 2050 en legt via de LULUCF-regulering (Land Use, Land Use Change and Forestry) bindende streefcijfers op aan lidstaten om de koolstofvoetafdruk van land- en bosbeheeractiviteiten te ver kleinen. Vlaanderen vertaalt deze acties in het Vlaams Energie- en Klimaatplan. Zowel op Europees als op Vlaams niveau wordt al jaren onderzoek gedaan naar koolstofland bouw en de bijbehorende verdienmodellen, zodat landbouwers financieel beloond kunnen worden voor de extra maatregelen die ze nemen.
Aan de slag met koolstoflandbouw
Ondanks het onderzoek en de erkenning blijft een grootscheepse golf van koolstof landbouwers uit. Evelien Lambrecht, expert in carbon farming bij Inagro, wijst op twee redenen: de technieken zijn nog onvoldoende bekend en brengen risico’s met zich mee. De transitie naar een meer agro-eco logisch systeem vergt tijd, en kleine marges en dure gronden maken het moeilijk om te experimenteren. Toch zien we al landbouwers die geleidelijk aan de slag gaan met koolstoflandbouw.
"Ondanks het onderzoek en de erkenning blijft een grootscheepse golf van koolstoflandbouwers uit."
Verdienmodellen
Om koolstoflandbouw te stimuleren, zou compensatie in de vorm van een vergoeding kunnen helpen. Verschillende bedrijven bieden een verdienmodel door beheerders de mogelijkheid te geven hun koolstofopslagprojecten aan te bieden aan bedrijven die hun uitstoot willen compenseren. De landbouwer ontvangt certificaten voor de oppervlakte waar hij koolstoflandbouw toepast, die vervolgens door bedrijven op het platform worden gekocht. Hoeveel koolstof een landbouwer opslaat, wordt bepaald op basis van literatuurresultaten en metingen aan het begin en einde van het project. Gemiddeld kan er 1,5 ton CO2 per hectare per jaar worden opgeslagen. Hoewel bodems veel koolstof kunnen opslaan, is er ooit een maximum verzadiging mogelijk, maar dit wordt niet in onze generatie verwacht.
Europese labeling en monitoring
De EU wil koolstoflandbouw opschalen en werkt daarom aan het Carbon Remo val Certification Framework (CRCF), een Europees kwaliteitskeurmerk. Dit kader moet vertrouwen winnen en greenwashing vermijden. ILVO-expert Greet Ruysschaert legt uit dat er onderscheid wordt gemaakt tussen permanente en tijdelijke koolstofverwijderingscertificaten, waarbij koolstofland bouw onder de tijdelijke certificaten valt. Dit voorzorgsprincipe houdt rekening met de mogelijkheid dat opgeslagen koolstof weer kan ontsnappen als de koolstoflandbouw praktijken stoppen.
Een belangrijke uitdaging is de monitoring, rapportering en verificatie van koolstof opslag. Het Europese onderzoeksproject MARVIC, gecoördineerd door ILVO, richt zich op het ontwikkelen van methodes om koolstofopslag nauwkeurig te meten met minimale administratieve lasten. Dit omvat bodemanalyses, inschat tingsmodellen, satellietbeelden en bestaande bedrijfsgegevens. Het systeem moet ook rekening houden met de diversiteit van Europese landbouwlandschappen en verschillende bodemeigenschappen.
"Koolstoflandbouw, of carbon farming, is een innovatieve landbouwpraktijk die zich richt op het verhogen van de opname en opslag van koolstof (C) in de bodem en houtige biomassa."
Driezijdige balans
Het MARVIC-project zoekt naar een balans tussen kosten, nauw keurigheid en administratieve lasten. Koolstofopslag is een traag proces en het is moeilijk om de evolutie nauwkeurig te meten. Daarom worden inschattingsmodellen gebruikt die draaien op data over bodemgesteldheid, landbouwpraktijken en gewaskeuzes. Het systeem moet eenvoudig en kosteneffectief zijn, maar ook rekening houden met de lokale context en variaties in teeltsystemen, bodems en bedrijfsstructuren.
"Het systeem moet eenvoudig en kosteneffectief zijn."
Akkerland en agroforestry
Het Vlaamse onderzoeksteam binnen MARVIC richt zich op methodes voor koolstofopslag in akkerland en agroforestry. Dit omvat intensief wortelende gewassen, meerjarige teelten, groenbedekkers en stabiele organische meststoffen. Agroforestry integreert bomen of struiken op akkerland of grasland, met koolstofopslag in zowel de houtige biomassa als de bodem. De diversiteit binnen agroforestry maakt de ontwikkeling van monitoringssystemen uitdagend.
Conclusie
Koolstoflandbouw biedt een veelbelovende toekomst voor duurzame landbouw en klimaatbescherming. Voor private grondeigenaars biedt het kansen om bij te dragen aan de reductie van broeikasgassen en tegelijkertijd hun land productiever en weerbaarder te maken. De ontwikkeling van betrouwbare monitoringsystemen en een robuust certificeringskader zijn essentieel om koolstoflandbouw op te schalen en een win-winsituatie te creëren voor zowel boeren als het klimaat. Het Europese onderzoek, onder leiding van ILVO, speelt hierin een cruciale rol en zal helpen om de toekomst van koolstof landbouw vorm te geven.
