Auteur: Alexia Bekaert, gebaseerd op advies van Carl De Schepper (Agentschap voor Natuur en Bos)
Steeds vaker krijgen wij vragen van landeigenaars die hun bouwperceel willen opruimen of bouwklaar maken. Vooral wanneer een perceel deels in woongebied (rode bestemming) en deels in agrarisch gebied (gele bestemming) ligt, blijkt het juridisch kader minder evident dan gedacht.
Veel gestelde vragen zijn dan: geldt binnen de huiskavel automatisch een vrijstelling? Is dat 50 of 100 meter? En wanneer is een omgevingsvergunning of compensatie verplicht voor het achterliggende agrarische deel?
Op het eerste gezicht lijkt het eenvoudig: het is uw eigendom, het is bouwgrond, dus u wilt opruimen. Toch spelen hier verschillende natuurregels tegelijk.
Beperken we ons tot de Vlaamse natuurregelgeving, dan is de analyse op zich logisch. In de praktijk kunnen daarnaast ook gemeentelijke verordeningen, verkavelingsvoorschriften of lokale regels meespelen. Raadpleeg daarom steeds ook uw gemeentelijke dienst stedenbouw.
Hieronder vindt u de redenering zoals die vanuit natuurregelgeving moet worden gevolgd. Wie deze stappen doorloopt, komt doorgaans tot het juiste besluit. Dat kan betekenen dat geen vergunning nodig is, maar niet altijd.
Meer uitgebreide toelichting vindt u hier op de website van het Agentschap voor Natuur en Bos.
Stap 1. Is er juridisch sprake van bos?
De eerste vraag die u moet stellen, is of de houtige begroeiing volgens het Bosdecreet als bos wordt beschouwd.
Wanneer bomen en struiken voldoende dicht bij elkaar staan en een bepaalde omvang of oppervlakte hebben, komt het Bosdecreet in beeld. Die bosdefinitie werkt “horizontaal”: ze geldt overal, los van de ruimtelijke bestemming of het beoogde gebruik van de grond (met uitzondering van korte-omloophoutteelt).
Is er sprake van bos, dan is voor elke handeling een machtiging van ANB vereist wanneer het de bedoeling is dat de vegetatie bos blijft (bijvoorbeeld snoeien, afzetten naar hakhout, selectief kappen of egaliseren). Het maakt daarbij niet uit of het perceel een woonbestemming heeft of als bouwgrond werd aangekocht.
Wilt u de bosvegetatie permanent verwijderen om het perceel bouwklaar te maken, dan spreken we van ontbossing. In dat geval is een omgevingsvergunning voor stedenbouwkundige handelingen vereist en geldt in principe een compensatieplicht.
Er is één relevante uitzondering: wanneer het spontaan ontstane bos gemiddeld jonger is dan 22 jaar, geldt een vrijstelling van compensatieplicht.
In percelen met een gemengde bestemming is extra voorzichtigheid geboden. Dat geldt in het bijzonder wanneer een deel in agrarisch gebied ligt.
Wat als het perceel deels in agrarisch gebied ligt?
Ligt (een deel van) het bos in agrarisch gebied, dan geldt daar het (relatieve) ontbossingsverbod. Dat verbod geldt niet in woongebied, maar wel in agrarisch gebied.
Voor ontbossing in het agrarische deel is eerst een ontheffing van het ontbossingsverbod door ANB vereist. Daarna blijft een omgevingsvergunning nodig. In dat geval zijn dus twee toelatingen noodzakelijk voor u de werken kan starten.
Het begrip “huiskavel” speelt hier geen rol.
Is er juridisch geen sprake van bos, dan moet worden nagegaan of andere regels van toepassing zijn, zoals die voor hoogstammige bomen of voor vegetaties en kleine landschapselementen.
Stap 2. Zijn er hoogstammige bomen aanwezig?
Is de houtige begroeiing geen bos, dan moet worden nagegaan of er hoogstammige bomen aanwezig zijn.
Een hoogstammige boom is een boom met een stamomtrek groter dan 1 meter, gemeten op 1 meter hoogte. Voor het kappen van zulke bomen is in principe een omgevingsvergunning vereist. Dat geldt zowel in woongebied als in agrarisch gebied.
Er bestaan uitzonderingen, maar die moeten cumulatief worden vervuld. In het vaak voorkomende geval moeten de volgende voorwaarden samen vervuld zijn:
- de bomen maken geen deel uit van een bos
- ze liggen in woongebied, agrarisch gebied of industriegebied (niet in woonparkgebied)
- ze bevinden zich binnen een straal van maximaal 15 meter rond een vergunde woning of bedrijfsgebouw
- ze liggen niet op openbaar domein
Daarnaast bestaan nog andere uitzonderingen, bijvoorbeeld wanneer de kapping voorzien is in een goedgekeurd beheer- of inrichtingsplan.
Stap 3. Gaat het om vegetatie of een klein landschapselement (KLE)?
Een begroeiing op een verwaarloosd (bouw)perceel is juridisch steeds een vegetatie, omdat zij spontaan is ontstaan en geen cultuurgewas betreft.
Die begroeiing kan ook kwalificeren als een klein landschapselement (KLE). Het onderscheid is niet altijd eenvoudig: vegetatie is meestal vlakvormig, een KLE eerder punt- of lijnvormig in het landschap.
Voor het wijzigen (vernietigen) van vegetaties of KLE’s is in bepaalde gevallen een omgevingsvergunning vereist.
In woongebied is deze vergunningsregeling niet van toepassing.
In agrarisch gebied is de vergunningsregeling voor het wijzigen van vegetaties doorgaans niet van toepassing, tenzij het perceel onder een bijkomend beschermingsregime valt (zoals SBZ of onroerend erfgoed).
Voor KLE’s in agrarisch gebied geldt wél een vergunningsplicht. De kwalificatie kan dus doorslaggevend zijn.
In de hier besproken situatie betekent dit concreet dat de vergunningsplicht voor het wijzigen van vegetaties in woongebied niet van toepassing is. Voor het agrarische deel geldt doorgaans geen vergunningsplicht voor vegetaties, behalve wanneer het om een klein landschapselement gaat.
En wat met de huiskavel?
Let op: het begrip “huiskavel” speelt geen rol wanneer er juridisch sprake is van bos.
Binnen de huiskavel geldt wél een uitzondering op de vergunningsplicht voor het wijzigen van vegetaties of kleine landschapselementen (KLE’s), voor zover het geen bos betreft.
Die huiskavel bedraagt:
• 100 meter rond een vergunde en in gebruik zijnde woning of (landbouw)bedrijfsgebouw
• 50 meter in bepaalde groene bestemmingen
Wanneer er in eerste instantie vergunningsplicht zou zijn voor het wijzigen van vegetaties of KLE’s, kan deze uitzondering in veel gevallen tot vrijstelling leiden.
Wat blijft altijd gelden?
Ook wanneer geen vergunning nodig is, blijft de zorgplicht uit het Natuurdecreet van toepassing. U moet schade aan natuur vermijden, of indien dat niet mogelijk is, beperken of herstellen binnen wat redelijkerwijs van u verwacht kan worden.
Daarnaast is ook de soortenbescherming steeds van toepassing wanneer beschermde soorten betrokken zijn.
In VEN-gebied is het wijzigen van vegetaties verboden, tenzij een ontheffing van ANB wordt verkregen. Daarnaast bestaan nog de zogenaamde “verboden te wijzigen vegetaties”, waaronder onder meer holle wegen, graften, bronnen, vennen, heiden, moerassen, waterrijke gebieden, duinvegetaties en bepaalde historisch permanente graslanden.
In SBZ-gebied kan een vergunningsplicht gelden en speelt in het vergunningstraject een passende beoordeling. Ook regelgeving inzake onroerend erfgoed kan een toelatingsplicht opleggen.
Wat betekent dit concreet voor u?
Wanneer u een rood bouwperceel bezit met een achterliggend agrarisch deel, kan niet automatisch worden gesteld dat u zonder vergunning mag kappen.
De doorslaggevende vraag is niet enkel de bestemming, maar hoe de begroeiing volgens de geldende natuurregelgeving wordt gekwalificeerd.
Is er juridisch bos, dan gelden het Bosdecreet, mogelijk het ontbossingsverbod in agrarisch gebied, een vergunningsplicht en in principe een compensatieplicht (met uitzondering voor spontaan bos jonger dan 22 jaar).
Is er geen bos, dan moet worden nagegaan of het om hoogstammige bomen of om vegetatie dan wel een klein landschapselement gaat, en of daarvoor een vergunningsplicht geldt.
Wat op het eerste gezicht een “verwaarloosd perceel” lijkt, kan dus onder verschillende beschermingsregimes vallen.
Twijfelt u over uw situatie? Neem gerust contact op met Landelijk Vlaanderen. Wij bekijken samen met u welke regels van toepassing zijn en verwijzen u, indien nodig, gericht door naar ANB of uw gemeente. Zo voorkomt u discussies en procedures achteraf.
