Auteur: Jurgen Tack. Bron: Openbaar onderzoek over het ontwerp van het plan-MER en het ontwerp van het Vlaams Strategisch Plan voor het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid 2023 – 2027.
Op 1 juni 2018 publiceerde de Europese Commissie de eerste officiële wetsvoorstellen betreffende het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) 2023-2027 in de vorm van drie verordeningen:
- Verordening GLB strategisch plan
- Horizontale verordening
- Gemeenschappelijke Marktordening-verordening (GMO)
De voorstellen rond het nieuwe GLB beogen een effectieve meer prestatiegerichte aanpak met meer flexibiliteit voor de lidstaten om het landbouwbeleid te laten aansluiten bij de specifieke noden en eigenschappen van elke regio of lidstaat. Om deze reden heeft Europa een kader opgesteld met vermelding van slechts minimaal te realiseren doelstellingen. Het is nu aan de Europese lidstaten om binnen dit kader individuele nationale plannen op te stellen die er moeten voor zorgen dat de lidstaat voldoet aan de vereisten van de Europese Commissie. Voor België maken Vlaanderen en Wallonië elk een nationaal plan op.
“Het is nu aan de Europese lidstaten om binnen dit kader individuele nationale plannen op te stellen die er moeten voor zorgen dat de lidstaat voldoet aan de vereisten van de Europese Commissie.”
De Europese Commissie toont een verhoogde ambitie wat betreft milieu- en klimaatdoelstellingen. Verder worden er 9 doelstellingen geformuleerd waarop de lidstaten bij de opmaak van hun strategisch plan moeten inspelen:
- zorgen voor een eerlijk inkomen voor de boeren;
- het concurrentievermogen vergroten;
- het machtsevenwicht in de voedselketen herstellen;
- de klimaatverandering tegengaan;
- zorgen voor het milieu;
- landschappen en de biodiversiteit beschermen;
- de generatiewissel bevorderen;
- het platteland vitaal houden en de kwaliteit van onze voeding en onze gezondheid beschermen.
Waar staan we nu?
Momenteel is er een volledig ontwerp van het GLB Strategisch Plan. Ook is er een Milieueffectenrapport (MER) opgesteld over dit ontwerpplan. In juli 2021 was reeds een kennisgeving en een eerste ontwerp van de MER gepubliceerd. Op basis van adviezen die toen ontvangen werden, is de MER verder uitgewerkt. Zowel het ontwerp van het GLB Strategisch Plan als de MER gingen in openbaar onder zoek sinds 14 januari en t.e.m. 14 maart 2022. Op die manier kon iedere betrokkene of iedere burger advies of opmerkingen geven.
“De goedkeuring van het Vlaams GLB Strategisch Plan door de Europese Commissie wordt verwacht eind 2022.”
Wat zijn de volgende stappen?
Na dit openbaar onderzoek wordt het GLB Strategisch Plan verder afgewerkt. De Vlaamse Regering moet dit plan vervolgens goed keuren, waarna het officieel ingediend kan worden bij de Europese Commissie. In tussentijd wordt ook informeel overleg gepleegd met de Europese Commissie. De goedkeuring van het Vlaams GLB Strategisch Plan door de Europese Commissie wordt verwacht eind 2022. Er zal tijdig gecommuniceerd worden naar alle potentiële begunstigden. Wij waren alvast benieuwd naar enkele van de mogelijkheden die het Vlaamse nationaal plan biedt op het vlak van milieu en klimaat doelstellingen.
Tijdelijk grasland naar blijvend grasland
Deze interventie stimuleert en vergoedt landbouwers om hun tijdelijke graslanden langer aan te houden op hetzelfde perceel en niet vroegtijdig om te zetten naar bouwland, maar aan te houden als blijvend grasland. Tegelijkertijd mogen bestaande percelen blijvend grasland op het bedrijf niet omgezet worden naar bouwland waar door er een netto-toename van de oppervlakte blijvend grasland op het bedrijf plaatsvindt. De landbouwer gaat daarvoor een verbintenis aan met een looptijd van 5 jaar op percelen die alleen de 4 voor gaande campagnes werden aangegeven als grasland.
Teelt van milieu-, biodiversiteitsvriendelijke en/of klimaatbestendige gewassen
De landbouw heeft de voortdurende opdracht zich verder aan te passen naar een integraal duurzaam landbouwproductiesysteem en duurzame productiemethoden. Verschillende milieu-, biodiversiteitsvriendelijke en/of klimaatbestendige gewassen, zogenaamde ‘ecoteelten’, kunnen hiertoe bijdragen. Ecoteelten dragen onder meer bij aan een betere bodemkwaliteit, klimaatmitigatie, klimaatadaptatie (bv. droogteresistentie, wateroverlast), biodiversiteit, het verminderen van de eiwitafhankelijkheid, de bio-economie en circulaire land bouw. Het potentieel van deze gewassen is echter nog onderbenut. Er wordt een dynamische lijst opgemaakt van potentiële gewassen die een positieve impact hebben om milieu, klimaat of biodiversiteit.
Aanpassingen in voedermanagement op bedrijfsniveau bij rundvee om emissies broeikasgassen te verminderen
Deze interventie wil rundveehouders stimuleren om voedermaat regelen uit te voeren zodat de enterische methaanemissies van rundvee verminderen.
Omschakeling biologische landbouw
Deze interventie wil landbouwers stimuleren om hun bedrijf of een gedeelte van hun bedrijf om te schakelen naar de biologische landbouwproductiemethode.
Meerjarige bloemenstrook in de fruitteelt
Het doel van deze interventie is het aanleggen van meerjarige bloemenstroken te stimuleren en zo een gepast ecologisch klimaat te creëren in de fruitboomgaard. Hierdoor zijn minder behandelingen met gewasbeschermingsmiddelen noodzakelijk.
Behoud van lokale schapen-, geiten- en varkensrassen
De genetische diversiteit op het landbouwbedrijf moet bewaard en beschermd worden, door het inzetten van zoveel mogelijk dieren rassen. De genetische diversiteit binnen soorten is belangrijk voor o.a. de biodiversiteit, het verkrijgen van aangepaste rassen met gewenste eigenschappen, het verkrijgen van aangepaste rassen voor gebieden met bepaalde beheereisen, de voedselzekerheid (nl. de aanpassingsmogelijkheden aan veranderende klimaatomstandig heden), de robuustheid van rassen (o.a. in biologische landbouw)... Deze interventie zet specifiek in op het behoud van lokale schapen-, geiten- en varkensrassen.
Onderhoud boslandbouwsystemen
Boslandbouw is een duurzaam productiesysteem dat landbouw gewassen of veehouderij doelbewust combineert met houtige gewassen op eenzelfde perceel. In PDPO II en PDPO III werd reeds ondersteuning gegeven voor de aanleg van agroforestry. Deze aanleg wordt verder aangemoedigd via financiële ondersteuning vanuit de interventie ‘Niet-productieve investeringen voor milieu- en klimaatdoelen’. Een goed onderhoud en behoud van de aangelegde en bestaande boslandbouwsystemen is van belang om beide teelt systemen, zowel de landbouwteelt als de boomteelt, elkaar te laten versterken op lange termijn en om hun milieu- en klimaatbijdragen niet verloren te laten gaan. Een correct en tijdig onderhoud van de boomcomponent is essentieel om de ecosysteemdiensten en andere voordelen die het boslandbouwsysteem biedt te optimaliseren. Deze interventie zet in op de ondersteuning van dit onderhoud.
Beheerovereenkomsten voor het bufferen van kwetsbare natuur of natuurlijke elementen of het creëren van ecologische verbindingen
De interventie betreft het bufferen van kwetsbare natuur en natuurlijke elementen en het creëren van ecologische verbindingen langs groene en blauwe landschapselementen. Bovendien draagt de inter ventie bij aan het versterken van de (functionele) biodiversiteit door o.a. bestuivers en andere functioneel nuttige insecten van voedsel te voorzien. Tegelijk leveren ze verschillende ecosysteemdiensten (regulerende, culturele en ondersteunende diensten). Verder leiden ze vaak tot een grotere waardering van de omgeving/het landschap/ de landbouwers door bewoners en recreanten. Een geïntegreerde benadering waarbij meerdere uitdagingen (landschap, water, bodem, klimaat, soorten) samensporen is mogelijk (multifunctioneel).
Beheerovereenkomsten voor het onderhoud van houtige kleine landschapselementen
De interventie beoogt het herstel en het behoud van de ecologische, landschappelijke en cultuurhistorische waarde van de resterende kleine houtige landschapselementen (hagen, heggen, struwelen, kaphagen, houtkanten, houtwallen, houtsingels, knotbomen, taluds en holle wegen met houtige vegetatie). De interventie voorziet meer variatie in het beheer van houtige kleine landschapselementen om zowel beter in te kunnen spelen op de noden op het terrein, als om de opnamegraad van bepaalde beheervormen bij de doelgroep te verhogen. Daartoe wordt een onderscheid gemaakt tussen intensieve (jaarlijkse) snoei, het (al dan niet gefaseerd) cyclisch afzetten en/of terugsnoeien en knotbeheer. De impact en de effectiviteit van de interventie wordt verder versterkt door een gebiedsgerichte inzet in combinatie met de interventie ‘beheerovereenkomsten bufferen en verbinden” en “beheerovereenkomsten soortenbescherming’.
Beheerovereenkomsten ter bescherming van fauna en flora gebonden aan landbouwactiviteiten
De primaire doelstelling van deze interventie is de instandhouding van fauna en flora gebonden aan landbouwgebied en het in stand houden en ontwikkelen van hun leefgebied. De interventie zet in op het aanpakken van de nood tot zorg voor natuur/biodiversiteit. Meer specifiek zet deze interventie in op en vergoedt deze de multifunctionaliteit van de landbouw voor de biodiversiteit. De interventie zet ook in op het stopzetten van de achteruitgang en verbeteren van de toestand van de Europees en Vlaams te beschermen habitats en soorten en op het in stand houden van blijvend en waardevol grasland. De interventie verhoogt bovendien de overlevingskansen van (wilde) bestuivers. Gezien de beperking op landbouwactiviteit en het verbod op bestrijdingsmiddelengebruik is er tevens een indirect effect op water- en bodemkwaliteit. Een aantal acties onder deze interventie betreffen het ontwikkelen en in stand houden van (soortenrijke) graslanden en hebben daardoor ook indirect een effect op de specifieke doelstelling m.b.t. klimaat.
